Categoriearchief: Gezien, gehoord, gelezen

Recensies van concerten, voorstellingen, tentoonstellingen en boeken

recensie ‘De geheugenlozen’

Recensie ‘De geheugenlozen’. ‘De geheugenlozen’ van Géraldine Schwarz geeft een onthutsende inkijk hoe Europa omging en omgaat met de verantwoordelijkheid voor het nazisme. Ze kreeg er de European Book Award 2018 voor.

‘De geheugenlozen’ verplichte kost voor elke Europeaan, van regeringsleider tot geel hesje

‘De geheugenlozen’
Géraldine Schwarz
Uitgeverij Atlas-Contact
Amsterdam-Antwerpen
€24,99
*****

De Nederlanse uitgave De geheugenlozen van Géraldine Schwarz – Uitgeverij Atlas Contact

De geheugenlozen: een onthutsende inkijk in de Europese geschiedenis van WOII tot nu

De Duits-Franse journaliste Géraldine Schwarz (1974) duikt in de betrokkenheid van haar grootouders bij het nazisme. Niet dat die daarin een grote rol speelden. Ze waren maar ‘Mitläufer’. Zoals vele anderen profiteerden ze van de wetten die joden marginaliseerden. Haar grootvader kocht in 1938 voordelig een joods bedrijf. Na de Tweede Wereldoorlog eistte de joodse eigenaar een schadeloosstelling. Opa Schwarz vond dat maar onrechtvaardig.

Met compassie en een scherpe analyse

Uiterst zorgvuldig ontleedt zijn kleindochter de feiten. Ze tracht zich te verplaatsen in haar grootouders. Hoe zij dachten en wat zij voelden. Daarbij is ze er niet op uit hen te veroordelen. Evenmin wil ze het verleden maar laten rusten. Met compassie en een scherpe analyse legt ze de mede-verantwoordelijkheid bloot van haar grootouders aan het nazisme.

Mythen met vele goeden en een handjevol kwaden

Op dezelfde wijze onderzoekt ze ook de geschiedenis van haar grootouders van haar Franse moeder. Die opa was gendarme in het collaborerende Vichy-Frankrijk. Ook daar stuit ze op de mechanismen van ontkenning van verantwoordelijkheid. Niemand kan het zich meer precies herinneren. En de overheid trekt mythen op met een heldere tweedeling tussen de vele goeden en slechts een handjevol kwaden.

Onthustende inkijk in de Europese na-oorlogse geschiedenis

De verhalen van haar grootouders trekt Schwarz vervolgens door naar de grote geschiedenis. Dat doet ze op basis van een enorme hoeveelheid feiten en interviews. Zo levert ze een onthutsende inkijk in de na-oorlogse Europese geschiedenis. Onthutsend, omdat ze aantoont hoe er in Europa weinig animo was om de verantwoordelijken ter verantwoording te roepen. Domweg omdat veel mensen zelf verantwoordelijkheid droegen. In meerdere en in mindere mate. Dat gold voor Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk en Italië. Maar het geldt ook voor Nederland.

Nederland verdoezelt verantwoordelijkheid voor de jodenvervolging

De illusie dat we het hier beter deden, prikt Schwarz heel eenvoudig door. Ze wijst erop dat de Nederlandse regering anno 2019 bijna de enige in Europa is die de verantwoordelijkheid van de staat in de deportatie van de joden nog altijd niet erkent. Ze merkt op dat ook in het Verzetsmuseum in Amsterdam nauwelijks aandacht is voor de rol van de Nederlandse ambtenaren bij de jodenvervolging.

De perfecte Nederlandse identiteitskaart

Zo is er geen verwijzing naar Jacob Lentz, de Nederlandse ambtenaar die de identiteitskaart met een identificatiesysteem voor joden maakte. Zijn systeem werd dankbaar overgenomen door de Duitsers. De efficiëntie ervan verklaart waarom Nederland bijna het allerhoogste percentage vermoorde joden heeft: 75 procent van de Nederlandse joden werd afgevoerd en vermoord. Ter vergelijk: België 45 procent; Frankrijk 25 procent.

In Nederland (nog) geen Holocaustmonument

Ook herinnert Schwarz eraan dat er in Nederland nog altijd geen Holocaustmuseum is. Zelfs geen gedenkteken. En dat in tegenstelling tot andere Europese landen. De pogingen ertoe hier stranden op argumenten als dat een dergelijk monument het groen of het uitzicht zouden schaden. Het schaamrood stijgt je dan toch naar de kaken!

Van geschiedenis naar actualiteit

Maar ‘De geheugenlozen’ wordt pas echt ongemakkelijk lezen als Schwarz beschrijft hoe de ontkenning van verantwoordelijkheid overgaat in bagatelliseren van de misdaden en het benadrukken van wat er allemaal onder het fascisme tot stand kwam. Daarmee is haar geschiedenisverhaal aangekomen bij de actualiteit: de hedendaagse populariteit van populistische partijen in Europa. In haar epiloog concludeert ze: “De geschiedenis herhaalt zich niet, maar de sociale en psychologische mechanismen blijven onveranderd en zetten er ons in crisiscontext toe aan irrationele medeplichtigen te worden van misdadige doctrines.”

Verplichte kost voor elke Europeaan

Niet voor niets kreeg Géraldine Schwarz voor ‘De geheugenlozen’ de Europese Boek Prijs 2018. ‘De geheugenlozen’ is verplichte kost voor elke Europeaan, van regeringsleider tot geel hesje.

Meer recensies geschreven door Marc Couwenbergh vind je hier: Uiterste dagen; De Macht

‘De geheugenlozen’ van Géraldine Schwarz is uitgegeven door Uitgeverij Atlas Contact

Recensie Uiterste Dagen van Ferdinand Lankamp

recensie Uiterste dagen van Ferdinand Lankamp 
Uiterste dagen
Ferdinand Lankamp
Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen
€ 19,99

***
cover van de roman Uiterste dagen van Ferdinand Lankamp.
In Uiterste dagen vertelt Ferdinand Lankamp het verhaal van zijn overgrootvader Edvard Haga die in 1940 in Finland een paardentransport naar het front begeleidt .

In Uiterste dagen wint de verhalenverteller het van de historicus. Auteur Ferdinand Lankamp, historicus en redacteur, heeft weinig woorden nodig om een sfeervol beeld te scheppen van het harde boerenbestaan van Edvard Haga in het winterse Finland. Eveneens fraai is hoe hij stukje bij beetje invulling geeft aan het karakter van Haga. Die gaat in 1940 als de Russen Finland zijn binnengevallen, opnieuw zijn land een dienst bewijzen: een paardentransport, inclusief zijn eigen paard, begeleiden naar het front.

Lees verder Recensie Uiterste Dagen van Ferdinand Lankamp

Schatkamer: staalkaart van cultuurhistorie

Schatkamer: staalkaart van cultuurhistorie. De tentoonstelling Schatkamer in de Hermitage Amsterdam toont een staalkaart van de cultuurhistorie. Van een 25.000 jaar oude Venus tot een hedendaagse lichtkunstprojectie. Met deze tentoonstelling viert de Hermitage Amsterdam haar tiende verjaardag. Ruim 250 topstukken uit de Hermitage-collectie zijn nu te zien in Amsterdam.

Detail uit het affiche van de tentoonstelling Schatkamer Hermitage Amsterdam, detail uit schilderij van Madonna van Lucas Cranach de Oudere.
Detail uit het affiche van de tentoonstelling Schatkamer Hermitage Amsterdam, detail uit schilderij van Madonna van Lucas Cranach de Oudere.

Verwondering en fascinatie

Cathelijne Broers, directeur van de Hermitage Amsterdam en kunsthistoricus, begeleidt je door deze Schatkamer. Zij sprak de audiotour in. Haar verhaal is meer dan een opsomming van kunsthistorische feiten. Ze uit ook haar verwondering en fascinatie over en voor wat er te zien is. Bovendien stimuleert ze vooral zelf te kijken.

Lees verder Schatkamer: staalkaart van cultuurhistorie

De Johannes Vermeer Prijs voor Janine Jansen

De Johannes Vermeer Prijs voor Janine Jansen. Op 29 oktober 2018 kreeg violiste Janine Jansen de tiende Johannes Vermeer Prijs. Dit is de de Nederlandse staatsprijs voor de kunsten. De jury oordeelde: “Haar muzikale interpretaties raken aan het geniale en oogsten unaniem bewondering en respect van publiek en collega-musici.” Minister van cultuur Ingrid van Engelshoven reikte de prijs uit in de Ridderzaal. Lees verder De Johannes Vermeer Prijs voor Janine Jansen

Recensie De groene stad van Redmond O’Hanlon

Recensie De groene stad van Redmond O’Hanlon
De groene stad
Redmond O’Hanlon
Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen
18,99

****

Recensie De groene stad van Redmond O’Hanlon. Almere en Redmond O’Hanlon zijn twee uitersten. De reisauteur die door de jungle van Borneo trok en het stormgeweld van de Noordelijke Atlantische Oceaan trotseerde versus een op tekentafels ontworpen moderne stad. Toch woonde O’Hanlon de afgelopen drie jaar in Almere. En hij overleefde het weer. Sterker nog, hij werd verliefd op Almere. Want O’Hanlon zou O’Hanlon niet zijn, als hij niet achter het grijze beton, de identieke woonblokken en de lege fietsenstalling, een unieke groene stad ontdekte. ‘Een stad waar geen kind huilt’.’ ‘Een stad zonder angst.’ Lees verder Recensie De groene stad van Redmond O’Hanlon

Ik, Maria van Gelre: de Maxima van de 15e eeuw

Ik, Maria van Gelre: de Maxima van de 15e eeuw. Ik, Maria van Gelre is meer dan een unieke tentoonstelling. Het gebedenboek van Maria van Gelre is voor ‘het eerst en het laatst’ te zien. Van 13 oktober 2018 tot en met 6 januari 2019 in Museum Het Valkhof Nijmegen. De kwetsbaarheid van dit beroemde boek staat meer niet toe. Nog interessanter is dat de tentoonstelling de geschiedenis herschrijft. Ook de15e eeuw had zijn powervrouw. Ik, Maria van Gelre: de Maxima van de 15e eeuw. Lees verder Ik, Maria van Gelre: de Maxima van de 15e eeuw

Met de audiotour Johannes Vermeer Delft dwaal je met je eigen gids door Delft

Met de audiotour Johannes Vermeer Delft dwaal je met je eigen gids door Delft. Het Delft van Johannes Vermeer. De heldere stem van Debby Scholten brengt je naar locaties uit het leven van de schilder van Het meisje met de parel. De wandeling duurt ongeveer 50 minuten tot één uur. Maar je kunt er natuurlijk ook een hele middag voor uittrekken. Dat is het fijne van zo’n privégids. Je bepaalt het allemaal zelf. En het is goed toeven met Debby in de verdwenen wereld van Johannes Vermeer.

Lees verder Met de audiotour Johannes Vermeer Delft dwaal je met je eigen gids door Delft

Recensie De regen van Ionah

‘De regen van Ionah’ valt op. Niet alleen omdat  het tegenwoordig een uitzondering is als er een korte vertelling verschijnt om levenslessen duidelijk te maken. Maar ook omdat je het verhaal in één adem uitleest. En omdat het je vervolgens aan het denken zet over het verschil tussen leven en overleven.
Recensie De regen van Ionah.


De regen van Ionah
Santiago Pajares
Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen
€ 19,99

***** Lees verder Recensie De regen van Ionah

Vrouwen van Museum Gouda

Vrouwen van Museum Gouda. Met deze tentoonstelling viert Museum Gouda het ‘Gouda 2018 Roze Jaar’. Uit de museumcollectie koos  Hedy d’Ancona werken van dertig  kunstenaressen. D’Ancona is  feministe en oud-minister. Zij noemt haar keuze een ode aan Josine de Bruyn Kops. Die was van 1976-1986 directeur van Museum Gouda. Zij kocht als eerste museumdirecteur in Nederland werken van eigentijdse kunstenaressen: o.a. van Marjolijn van den Assem en Yvonne Kracht. Lees verder Vrouwen van Museum Gouda

Recensie De Polyglotte Geliefden van Lina Wolff

Drie verhalen over drie mensen en hun onvervulde verlangens. Hun zoektochten naar de liefde schetsen een kil beeld van onze hedendaagse wereld. Voor De Polygotte Geliefden kreeg de Zweedse Lina Wolff (1973) de belangrijkste literatuurprijs in Zweden, de Augustprijs.

De Polyglotte Geliefden
Lina Wolff
Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen
€ 21,99

****

Lees verder Recensie De Polyglotte Geliefden van Lina Wolff